Οι Ρωμαίοι και οι Αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν ανάμεικτα χόρτα με σάλτσα.
Το 1966 το βιβλίο Acetaria: A Riscourse of Sallets και συγκεκριμένα
ο John Evelyn προσπάθησε με μεγάλη επιτυχία να ενθαρρύνει τους συνάδελφους
του να φάνε σαλάτα με φρέσκα χόρτα. Πλέον από την Ευρώπη και την Αμερική προς την
Κίνα και την Ιαπωνία και την Αυστραλία οι Σαλάτες πωλούνται στα εστιατόρια, στα
super market και σε αλυσίδες γρήγορου φαγητού.
Η σαλάτα στην Ελλάδα
Όπως είδαμε και στην ιστορία οι Έλληνες είχανε στο τραπέζι
τους από την αρχαιότητα Σαλάτες.
Με φρέσκα υλικά που καλλιεργούνται στην χώρα μας έχουμε
φτιάξει πολλές Σαλάτες, αυτή όμως που έχει γίνει γνωστή ακόμα και στο εξωτερικό
είναι η χωριάτικη Σαλάτα ή αλλιώς Greek Salad !!
Μερικές Ελληνικές Σαλάτες είναι :
Χωριάτικη: Παγκοσμίως αναγνωρισμένη και αποτελείται
από ντομάτα, αγγούρι, ελαιόλαδο, ρίγανη και αλάτι. Προαιρετικά εμπλουτίζεται με
φέτα, ελιές, κρεμμύδι και πράσινη πιπεριά. Κάποιες φορές προστίθεται κάππαρη και
ξύδι και για διακόσμηση μαϊντανός.
Ντάκος : Μια Κρητική Σαλάτα, αποτελείται
από αποξηραμένο ή κρίθινο παξιμάδι που ολοκληρώνεται με ψιλοκομμένες ντομάτες και
θρυμματισμένη φέτα ή μυζήθρα.
Τα οφέλη της
Η ντομάτα της μας χαρίζει βιταμίνη C που ενισχύει
τις άμυνες του οργανισμού μας, όπως και επίσης λυκοπένιο, αυξάνοντας την αντιοξειδωτική
της δράση και κρατώντας τον οργανισμό μας μακριά από τη γήρανση και τη φθορά.
Το κρεμμύδι,
μπορεί να… μυρίζει, αλλά είναι ευεργετικό για το έντερο, έχει αντιμικροβιακές
ιδιότητες και παρουσιάζει καρδιαγγειακά οφέλη, μειώνοντας τα υψηλά ποσοστά
χοληστερίνης.
Το αγγούρι είναι ενυδατικό, καθώς αποτελείται στο
μεγαλύτερο ποσοστό του από νερό, ενώ αν προσθέτετε και πιπεριές, αυξάνετε την ποσότητα
βιταμίνης C της σαλάτας σας.
Οι ελιές και το ελαιόλαδο είναι πλούσια στην
αντιοξειδωτική βιταμίνη Ε και ωφελούν την καρδιά με τα καλά λιπαρά τους, ενώ η φέτα
της χαρίζει πρωτεΐνη (και λιπαρά) και η ρίγανη άρωμα και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
Οι θερμίδες μιας χωριάτικης σαλάτας μπορεί
να φτάνουν περίπου τις 300-400, αναλόγως το περιεχόμενο, προϋπόθεση όμως,
αποτελεί να μην βουτάτε… μισό κιλό ψωμί στο λάδι της!!!
Ο
τιτάνας Κρόνος, γιος του Ουρανού και της
Γαίας, παντρεύεται την αδερφή του Ρέα, η οποία φέρνει στον κόσμο πολλά παιδιά. Επειδή
όμως ο Ουρανός τον έχε προειδοποιήσει ότι θα εκθρονιστεί από κάποιο παιδί του,
όπως ο ίδιος είχε ανατρέψει τον δικό του πατέρα, καταπίνει όλα τα νεογέννητα
παιδιά του στην προσπάθειά του ν’ αποτρέψει το πεπρωμένου του. Η Ρέα λοιπόν που
δεν ανεχόταν περισσότερο να βλέπει ν’ αφανίζονται τα παιδιά της, όταν κατάλαβε
ότι έφτασε η ώρα της γέννας, ήρθε στην Κρήτη όπου γέννησε το Δία σ’ ένα σπήλαιο
στα βουνά (στο Δικταίο Άντρο στα Λασιθιώτικα βουνά η κατά άλλους στο Ιδαίο
Άντρο στον Ψηλορείτη). Την προστασία και ανατροφή του βρέφους ανέλαβαν οι
Ιδαίοι Δάκτυλοι και οι Κουρήτες και η αίγα-νύμφη Αμάλθεια μαζί με τρεις άλλες
νύμφες και άλλα πλάσματα της φύσης. Όταν ο Δίας ήταν έτοιμος να γεννηθεί,
η Ρέα ζήτησε από τη Γαία να επινοήσει ένα σχέδιο για να τον
σώσει, έτσι ώστε ο Κρόνος να τιμωρηθεί για τις πράξεις του
ενάντια στον πατέρα του. Ο μύθος αναφέρει πως οι Κουρήτες χόρευαν πολεμικό χορό
και χτυπούσαν τα ξίφη με τις ασπίδες τους για να σκεπάσουν το κλάμα του
νεογέννητου μωρού.
Στη συνέχεια η Ρέα παρουσίασε στον Κρόνο μια φασκιωμένη πέτρα, λέγοντάς του ότι
αυτό ήταν το τελευταίο τους παιδί κι εκείνος την κατάπιε.
Η
Ευρώπη ήταν η όμορφη κόρη του βασιλιά της Φοινίκης, Αγήνορα, και της Τηλεφάσσας,
αλλά και αδελφή του Κάδμου (ιδρυτή της Θήβας). Όταν ο Δίας
μεγάλωσε, ερωτεύτηκε την Ευρώπη, κόρη του βασιλιά της Φοινίκης. Ο νεαρός θεός,
τρελός από έρωτα, θέλησε να την κατακτήσει με πονηριά. Τότε μεταμορφώθηκε σε
έναν εύσωμο και δυνατό ταύρο, και παριστάνοντας ότι βόσκει πήγε κοντά της.
Εκείνη, πλησίασε το ταύρο και άρχισε να τον χαϊδεύει, γοητευμένη από την δύναμη
του και την κορμοστασιά του. Μετά ανέβηκε στη ράχη του για να τον ιππεύσει και
τότε ο ταύρος άρχισε να τρέχει με αστραπιαία ταχύτητα. Διέσχισε όλο το Λιβυκό
Πέλαγος, ώσπου έφτασε στην Κρήτη. Η κοπέλα κάθισε στη ράχη του κι αμέσως αυτός
βυθίστηκε στη θάλασσα και κολυμπώντας έφτασε στην Κρήτη.
Σύμφωνα με μια παράδοση γεύτηκαν τον έρωτα στη σκιά ενός πλατάνου στη Γόρτυνα.
Απ’ αυτή την ένωση λέγεται ότι γεννήθηκαν τρεις γιοι: ο Μίνωας, ο Ραδάμανθυς κι
ο Σαρπηδόνας. Τους υιοθέτησε και τους ανέθρεψε ο Αστέριος, ο βασιλιάς της
Κρήτης, που παντρεύτηκε τη μητέρα τους Ευρώπη.
Γεννήθηκε το 1936, στο ορεινό χωριό Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου της Κρήτης από οικογένεια με μουσική παράδοση και πολλούς λυράρηδες. Στα πέντε του χρόνια, όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό του, ξεριζώθηκε από τον τόπο του μαζί με τους υπόλοιπους κατοίκους, οι οποίοι μεταφέρθηκαν σε χωριό της επαρχίας Μυλοποτάμου όπου παρέμειναν μέχρι και την απελευθέρωση της Κρήτης. Αδέλφια του είναι οι επίσης γνωστοί μουσικοί της κρητικής μουσικής ο Αντώνης Ξυλούρης (Ψαραντώνης) και ο Γιάννης Ξυλουρης.
Σε νεαρή ακόμα ηλικία με τη βοήθεια του δασκάλου του κατάφερε να πείσει τον πατέρα του να του αγοράσει την πρώτη του λύρα και πολύ γρήγορα άρχισε να παίζει σε γάμους και Πανηγύρια. Στα 17 του αποφάσισε να μετακομίσει στο Ηράκειο και έπιασε δουλειά στο νυχτερινό κέντρο "Κάστρο". Τα πράγματα όμως δεν ήταν όπως τα περίμενε γιατί βρέθηκε αντιμέτωπος με τη "μόδα" της Ευρωπαϊκής μουσικής, κάτι τελείως ξένο για αυτόν. Τα έσοδα του μόλις και μετά βίας έφταναν να τον συντηρήσουν και πέρασε δύσκολες εποχές.
Γνώρισε την Ουρανία Μελαμπιανάκη, στις 21 Μαΐου του1958 παντρεύτηκαν και τον ίδιο Σεπτέμβρη μετακόμισαν στο Ηράκλειο Κρήτης.
Σιγά-σιγά οι Κρητικοί άρχισαν να τον στηρίζουν και να οργανώνουν γλέντια για να τον ακούν να παίζει. Έτσι άρχισε να γίνεται γνωστός και το Νοέμβριο του 1958 ηχογράφησε τον πρώτο του δίσκο με τίτλο "Μια μαυροφόρα που περνά". Ο δίσκος αγαπήθηκε από το κοινό κι έτσι ο Νίκος ηχογράφησε κι άλλα τραγούδια σε δίσκους των 45 στροφών. Το 1960 γεννήθηκε ο γιος του Γιώργος και το [1966 η κόρη του Ρηνιώ. Την χρονιά της γέννησης τη κόρης του κέρδισε και το πρώτο βραβείο σε ένα φεστιβάλ μουσικής στο Σαν-Ρέμο παίζοντας με τη λύρα του ένα συρτάκι. Την επόμενη χρονιά άνοιξε στο Ηράκλειο το μουσικό κέντρο "Ερωτόκριτος" και πλέον δεν ανησυχεί για την επιβίωση του.
Το 1969 ηχογράφησε με μεγάλη επιτυχία το δίσκο "Ανυφαντού" και λίγους μήνες αργότερα εμφανίστηκε και πάλι σε Αθηναϊκό μουσικό κέντρο. Οι καταστάσεις όμως πλέον είχαν ωριμάσει και ο κόσμος τον υποστήριζε περισσότερο. Έτσι μετακόμισε και πάλι στην Αθήνα. Γνώρισε τον ποιητή και σκηνοθέτη Ερρίκο Θαλασσινό ο οποίος αποφάσισε να τον συστήσει στο Γιάννη Μαρκόπουλο και έτσι ξεκίνησε μια λαμπρή συνεργασία με το δίσκο "Χρονικό" και τα "Ριζίτικα". Παράλληλα γνωρίστηκε με τον διευθυντή της δισκογραφικής εταιρίας COLUMBIA και έγιναν κουμπάροι.
Για το ποιος «ανακάλυψε» το Νίκο Ξυλούρη, τα λεγόμενα της συζύγου του κ. Ουρανίας Ξυλούρη όπως δημοσιεύτηκαν σε σχετικά αφιερώματα των περιοδικών «Δίφωνο» και «Μονογραφίες» είναι διαφορετική από αυτήν που συνήθως επικρατεί σε αρκετές βιογραφίες του Νίκου Ξυλούρη, ότι τον ανακάλυψε ο Ερρίκος Θαλασσινός και τον ανέδειξε ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Η ανάδειξη του Ξυλούρη οφείλεται στο τραγούδι του «Ανυφαντού» και το πρόσωπο που τον ανακάλυψε και τον ανέδειξε ήταν ο διευθυντής της δισκογραφικής εταιρείας «Κολούμπια» Τάκης Λαμπρόπουλος, ο οποίος τον ηχογράφησε σε ένα γαμήλιο γλέντι στα Ανώγεια και έστειλε την κασέτα στον συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο ο οποίος ήταν τότε στο Παρίσι, προκειμένου να ακούσει τη φωνή του Ανωγειανού Λυράρη. Οι εφημερίδες της εποχής έγραψαν ότι ο Λαμπρόπουλος πήγε στην Κρήτη όπου ανακάλυψε μια σπουδαία και σημαντική φωνή. Από εκεί πληροφορήθηκε ο Γιάννης Μαρκόπουλος για το Νίκο Ξυλούρη και του πρότεινε τα τραγούδια του «Χρονικού»
Το 1971 ξεκίνησε κοινές εμφανίσεις με το Γιάννη Μαρκόπουλο στη μπουάτ "Λήδρα" και η φωνή του έγινε σύμβολο της αντίστασης. Συνεργάστηκε στενά, εκείνα τα χρόνια, με τον Θρακιώτη τραγουδοποιό Θανάση Γκαϋφύλλια στις μπουάτ της Πλάκας και σε συναυλίες σε όλη την Ελλάδα.
Το καλοκαίρι του 1973 τραγούδησε στο θεατρικό έργο «Το μεγάλο μας Τσίρκο» με πρωταγωνιστές τον Κώστα Καζάκο και τη Τζένη Καράζη στο θέατρο "Αθήναιον". Ο Νίκος Ξυλούρης στην ακμή της καριέρας του αντιλήφθηκε ότι έχει καρκίνο. Μετά από μεγάλο αγώνα, πολλαπλές εγχειρήσεις και αρκετή ταλαιπωρία έχασε τη μάχη στο Νοσοκομείο Πειραιώς στις 8 Φεβρουαρρίου 1980 σε ηλικία μόλις 43 χρονών. Με τη φωνή και το ήθος του σημάδεψε τα χρόνια της χούντας, την αντίσταση σε αυτήν, αλλά και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. Όπως ο ίδιος έλεγε μετά τη μεταπολίτευση, αναφερόμενος στους ανθρώπους της μουσικής βιομηχανίας "εγώ τους ίδιους ανθρώπους έβλεπα να κανονίζουν επί χούντας, τους ίδιους βλέπω και τώρα".
Απ’ τω Χανιώ τη πόρτα – 1978
Απο βορά ξεκίνησα,
να πάω θε το νότο,
να κατεβώ στο Θέρισο,
στην πέτρα των αντάρτων
να τους ρωτήσω να μου πουν,
του χαλιβού το βλήμαν
αγονατίσω ευλαβεικά.
Αφήστε τόνε να περνά
'που τω χανιώ την πόρτα
και να φορεί και τ' άρματα
όπως τα φόριε πρώτα.
Τα παραδοσιακά λαϊκά μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται σήμερα στην
Kρήτη, για την απόδοση της μουσικής, των χορών και των τραγουδιών της, άλλα σε
μεγαλύτερο βαθμό κι άλλα σε μικρότερο, είναι το λαγούτο, το βιολί, η λύρα, η
βιολόλυρα, το μαντολίνο, η κιθάρα, το μπουλγαρί, η μ(π)αντούρα, η
ασκομ(π)αντούρα, το χαμπιόλι και το νταουλάκι.
Ασκομπαντούρα
Οι τεκμηριωμένες πληροφορίες
σχετικά με τη χρονολόγηση της παρουσίας των περισσοτέρων από αυτών στην Kρήτη
ανάγονται, κυρίως, στην περίοδο της Ενετοκρατίας, προέρχονται από διάφορες
πηγές (εικονογραφικές, φιλολογικές, αρχειακές, αναφορές ιερωμένων της εποχής,
απομνημονεύματα, νοταριανά έγγραφα κ.ά.) και αφορούν το νταουλάκι, το χαμπιόλι,
τη μ(π)αντούρα, την ασκομ(π)αντούρα, το λαγούτο, το βιολί και την κιθάρα, καθώς
και άλλα μουσικά όργανα (τσίτερες, κλαδοτσύμπανα, τρομπέτες, άρπες, μπάσα
κ.λπ.) των οποίων η χρήση δεν επιβίωσε.
Μαντολίνο
Για τη λύρα, το μπουλγαρί και το
μαντολίνο τα εμπεριστατωμένα στοιχεία είναι υστερότερα. Αρχίζουν από το δεύτερο
μισό του 18ου αιώνα.
Τέλος, η βιολόλυρα είναι όργανο της εποχής του μεσοπολέμου.Tη χρήση των αυλών και των
τυμπάνων στην Kρήτη αναφέρουν οι Έλληνες ορθόδοξοι ιερωμένοι της εποχής από τις
αρχές του 15ου και
του 17ου αιώνα,
αντίστοιχα. Tα τύμπανα, που ονομάζονται και ταμπούρλα, αναφέρονται και στα
κείμενα της κρητικής λογοτεχνίας από το 1600 περίπου. Το μικρό κρητικό τύμπανο,
που ονομάζεται νταουλάκι ή τουμπί, διατηρείται μέχρι σήμερα μόνο στο νομό
Λασιθίου και είναι αυτό ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της μουσικής κληρονομιάς
του νομού. Eίναι ένα ρυθμικό όργανο, το οποίο παίζεται με δύο ειδικά φτιαγμένα
νταουλόξυλα, πουονομάζονται τουμπόξυλα, και συνήθως συνοδεύει ένα τουλάχιστον
μελωδικό όργανο, που μπορεί να είναι μ(π)αντούρα, ασκομ(π)αντούρα, λύρα ή
βιολί.
Η Κρήτη έχει μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες
γαστριμαργικές παραδόσεις στον κόσμο, μια παράδοση γεύσεων, αρωμάτων, υλικών
και τεχνοτροπιών που ξεκινά από τα προϊστορικά χρόνια και φθάνει μέχρι σήμερα.
Στη διεθνή επιστημονική
κοινότητα γίνεται όλο και περισσότερη συζήτηση στην αναζήτηση της ιδανικής
δίαιτας για την προαγωγή της υγείας. Η Κρητική διατροφή αποτελεί τα τελευταία
χρόνια αντικείμενο μελέτης, αφού η πλειοψηφία των ερευνών αναδεικνύουν την
Κρητική κουζίνα ως το πιο χαρακτηριστικό και ποιοτικά υψηλό παράδειγμα
μεσογειακής διατροφής. Διαπιστώθηκε ότι οι κάτοικοι της Κρήτης έχουν τους
χαμηλότερους δείκτες θνησιμότητας και τα πιο μικρά αναλογικά και σε παγκόσμια
κλίμακα ποσοστά θνητότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνους.
Ποιο είναι όμως το μυστικό της Κρητικής διατροφής; Η απάντηση
είναι ότι οι Κρητικοί τρέφονται με τα προϊόντα που παράγει η γη τους, δηλαδή
τρώνε άφθονα κηπευτικά, χόρτα και λαχανικά, όσπρια και φρούτα, αρωματίζουν το
φαγητό τους με βότανα και φυτά από τα βουνά του νησιού, όπως θυμάρι και
βασιλικό, ενώ σχεδόν πάντα συνοδεύουν το φαγητό με κρασί από τα τοπικά αμπέλια
και εξαιρετικά νόστιμο ψωμί, που παραδοσιακά είναι ζυμωτό.
Άλλο χαρακτηριστικό του Κρητικού τραπεζιού είναι η ποικιλία των
πιάτων, όπου κανένα δεν μονοπωλεί τη γεύση αλλά όλα μαζί συνθέτουν ένα εύγευστο
σύνολο.
Το σημαντικότερο όμως
διατροφικό στοιχείο είναι το λάδι, το οποίο για τους Κρητικούς όπως και για
όλους τους λαούς της Μεσογείου, αποτελεί τη βασική πηγή λίπους. Το λάδι αποτελεί
τη βάση της Κρητικής και ελληνικής διατροφής, και χρησιμοποιείται στα
περισσότερα πιάτα εκτοπίζοντας το βούτυρο ή άλλα είδη λαδιού που
χρησιμοποιούνται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η θρεπτική αξία του λαδιού είναι
τεράστια καθώς αποτελεί το πιο ισχυρό αντιοξειδωτικό της φύσης, προστατεύοντας
δηλαδή τον οργανισμό από την οξείδωση και την ανάπτυξη των ελεύθερων ριζών που
προκαλούν σοβαρές παθήσεις.
Η Κρήτη με το μεσογειακό της κλίμα και τη καλή σύσταση του
εδάφους της επιτρέπει στο ελαιόδενδρο όχι μόνο να ευδοκιμεί παντού, τόσο σε
πεδινές όσο και σε ορεινές περιοχές, αλλά και να αποδίδει στο λάδι την καλύτερη
δυνατή ποιότητά του, με χαμηλή οξύτητα και υπέροχο άρωμα. Το γεγονός ότι οι
Κρητικοί ζουν περισσότερο και έχουν τους χαμηλότερους δείκτες στην εμφάνιση
ασθενειών φαίνεται να συνδέεται άμεσα με το ότι είναι οι μεγαλύτεροι
καταναλωτές λαδιού παγκοσμίως.
Είναι σίγουρο είναι ότι
η άριστη υγεία και μακροζωία των Κρητικών οφείλεται στην παραδοσιακή διατροφή
τους. Μια διατροφή στην οποία αξίζει να στρέψουμε το ενδιαφέρον μας και να την
ακολουθήσουμε.
Τα αρχέγονα όργανα
της Κρήτης είναι τα πνευστά: το απλό ποιμενικό θιαμπόλι είδος φλογέρας, η μαντούρα, είδος κλαρινέτου, και η ασκομαντούρα ή ασκομπαντούρα, κρητική παραλλαγή του άσκαυλου. Στην ανατολική Κρήτη και σε άλλα μέρη της Κρήτης, μέχρι και το 1960 μαζί με το
νταουλάκι ή τουμπάκι που τώρα έχει σχεδόν εκλείψει, συνηπήρχαν η ασκομαντούρα,η μαντούρα, το θιαμπόλι, ή φιαμπόλι ή χιαμπόλι, όργανα που αναβιώνουν σε όλη την Κρήτη από μερακλήδες μουσικούς . Από τα έγχορδα στις μέρες μας κυριαρχούν η λύρα, το βιολί και το λαγούτο, και λιγότερο το μαντολίνο ή το μπουλγαρί.
Η λύρα με τη μορφή του λυρακιού, παρόμοια με την Πολίτικη λύρα, υποστηρίζεται ότι ήρθε στην Κρήτη από τη Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη, αφού επικρατούσε επί αιώνες εκεί, όπου άλλωστε κυριαρχούσε ο Ελληνισμός. Σε όλη την ανατολή είχε διαδοθεί η αρχαιοελληνική μουσική και οργανολογική παράδοση με την πολιτιστική επιρροή των αποικιών και της απελευθερωτικής εκστρατείας του Μ.
Αλεξάνδρου. Ονομασίες μακαμιών και δρόμων έχουν αρχαιοελληνικές επιρροές και αντιστρόφως αφού σε όλη την ανατολική και δυτική Μεσόγειο η επικοινωνία των
λαών ήταν αδιάλειπτη. Η θεωρητική τεκμηρίωση της μουσικής είχε ήδη συμβεί και μάλιστα είχαν αρχίσει και οι διαφοροποιήσεις - διαμάχες των μουσικών θεωριών
από τον Πυθαγόρα και από τον Αριστόξενο στην αρχαία Ελλάδα. Σε μεσαιωνικό χειρόγραφο, και σε απεικονίσεις, αναφέρεται η ύπαρξη της λύρας στο Βυζάντιο. Σε
σύγχρονες μουσικολογικές ιστορικές εργασίες υποστηρίζεται ότι η λύρα (που
παίζεται στο γόνατο), είναι εξέλιξη του αράβικου ρεμπέκ. Άλλοι προσδιορίζουν την Ινδία σαν χώρα που υπήρχαν όργανα παρόμοια με τη λύρα!
Δεν είναι οπωσδήποτε εύκολος ο προσδιορισμός της καταγωγής των οργάνων, αρχαίων και σύγχρονων! Ήταν τόσο απλό, μια αρχαία λύρα, με χορδές πάνω στο καύκαλο της
χελώνας ή στο ξύλινο αντηχείο, να μετατραπεί σε όργανο με τόξο - τοξάρι -δοξάρι, από έναν στρατιώτη ή κυνηγό που ακουμπούσε στις χορδές τη χορδή του
τόξου του!
